कृषिविज्ञाननगरी

८ ऑगस्ट रोजी आफ्रिकेतील दुष्काळग्रस्त भागातून एक मोठी आणि आशादायक वैज्ञानिक बातमी समोर आली आहे. आफ्रिकेत एल निनोमुळे (El Niño) झालेल्या भीषण दुष्काळाचा सामना करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय कृषी शास्त्रज्ञांनी 'सुपर सोर्घम' (Super Sorghum - प्रगत ज्वारी) नावाचे नवीन वाण विकसित केले आहे. हे पीक अत्यंत कमी पाण्यात आणि कडक उन्हातही तग धरू शकते. आफ्रिकेतील केनिया आणि सुदानसारख्या देशांमध्ये या नवीन ज्वारीच्या बियाण्यांचे वाटप सुरू करण्यात आले आहे. हे बियाणे केवळ दुष्काळ सहन करत नाही, तर यामध्ये लोहाचे (Iron) आणि प्रथिनांचे (Protein) प्रमाण नेहमीपेक्षा जास्त आहे, ज्यामुळे तिथल्या कुपोषणाच्या समस्येवरही मात करता येईल. या शोधामुळे जागतिक कोरडवाहू शेतीला नवी दिशा मिळाली आहे.  

आकाराने भारताच्या एका राज्यापेक्षाही लहान असलेल्या नेदरलँड्स (Netherlands) या देशाने जागतिक शेती क्षेत्रात इतिहास घडवला आहे. ८ ऑगस्टच्या जागतिक व्यापार संघटनेच्या (WTO) ताज्या आकडेवारीनुसार, अमेरिकेनंतर नेदरलँड्स हा जगातील दुसरा सर्वात मोठा कृषी उत्पादने निर्यात करणारा देश बनला आहे. या यशाचे मुख्य रहस्य त्यांचे 'स्मार्ट हाय-टेक ग्रीनहाऊस' (Smart Greenhouses) हे आहे. नेदरलँडमधील शेती पूर्णपणे नियंत्रित वातावरणात (Controlled Environment) होते, जिथे संगणक आणि सेन्सर्स ठरवतात की वनस्पतीला किती पाणी आणि पोषण द्यायचे. यामुळे तिथल्या पिकांची उत्पादकता जगाच्या सरासरीपेक्षा १० पटीने जास्त आहे. हा पॅटर्न आता भारत आणि इतर विकसनशील देशही आत्मसात करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. 📊 रोजचे थेट बाजार भाव आणि शेती विषयक ताज्या घडामोडी मोफत मिळवण्यासाठी खालील बटनवर क्लिक करून आमचे व्हॉट्सॲप चॅनल नक्की फॉलो करा! 👇  

चीनच्या कृषी संशोधन संस्थेने खाऱ्या पाण्यात शेती करण्याचा एक अद्भूत आणि क्रांतिकारी प्रयोग यशस्वी केला आहे. चिनी शास्त्रज्ञांनी 'सी वॉटर राईस' (Sea Water Rice - खाऱ्या पाण्याचे भात) चे नवीन वाण विकसित केले आहे, जे थेट समुद्राच्या पाण्यावर किंवा किनारपट्टीच्या अत्यंत खाऱ्या जमिनीतही उत्तम प्रकारे वाढू शकते आणि बंपर उत्पादन देते. जगातील वाढती लोकसंख्या आणि पिण्याच्या पाण्याची टंचाई पाहता हा शोध अत्यंत मैलाचा दगड ठरणार आहे. या तंत्रज्ञानामुळे जगातील लाखो हेक्टर पडीक आणि खाऱ्या किनाऱ्यावरील जमिनीवर भाताची शेती करणे शक्य होणार आहे, ज्यामुळे जागतिक अन्न संकट कायमचे मिटवण्यास मदत होईल असा दावा केला जात आहे

नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालयाच्या ८ ऑगस्ट रोजी समोर आलेल्या अभ्यासानुसार, भारतातील कृषी कचऱ्यामध्ये (Agricultural Waste/Residue) दरवर्षी १८,००० मेगावॅटहून अधिक वीज निर्माण करण्याची अफाट क्षमता आहे. मात्र, योग्य व्यवस्थापन आणि संकलन यंत्रणा (Aggregation Market) नसल्यामुळे आजही अनेक राज्यांमध्ये शेतकरी नाईलाजाने हा कचरा किंवा पराली शेतातच जाळून टाकतात. जर ग्रामीण भागात गावपातळीवर संकलन केंद्रे (Collection Centres) उभारली आणि कचऱ्यातील ओलावा कमी करून त्याचे बेल्स (Bales) बनवले, तर कंपन्या हा कचरा चांगल्या भावात खरेदी करण्यास तयार आहेत. यामुळे प्रदूषणाची समस्या तर सुटेलच, पण शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतातील कचऱ्यातूनही अतिरिक्त हमखास उत्पन्न मिळू शकेल.  

  आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतून सोयाबीन उत्पादनाची एक सर्वात मोठी आकडेवारी समोर आली आहे. ब्राझीलने यंदा हवामानाची उत्तम साथ आणि प्रगत शेती व्यवस्थापनाच्या जोरावर सोयाबीन उत्पादनाचा नवा जागतिक रेकॉर्ड केला आहे. ब्राझील हा जगातील सर्वात मोठा सोयाबीन निर्यातदार देश असल्यामुळे, या बंपर उत्पादनामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोयाबीनचे दर घसरले आहेत. या दरवाढीचा किंवा घसरणीचा थेट परिणाम अमेरिका आणि भारतासारख्या देशांतील सोयाबीन उत्पादक शेतकऱ्यांवर आणि सोयापेंड (De-oiled Cake) व्यापाऱ्यांवर होण्याची शक्यता आहे. दुसरीकडे चीनने ब्राझीलकडून मोठ्या प्रमाणावर सोयाबीन खरेदी सुरू केल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतील स्पर्धा आता कमालीची वाढली आहे.

  📍 विभाग १: पुणे कृषी उत्पन्न बाजार समिती (Market Yard, Pune) पुण्याच्या मार्केट यार्डात आज भाज्यांची आवक बऱ्यापैकी झाली आहे. आवक आणि मागणीनुसार आजचे प्रति किलोचे दर खालीलप्रमाणे आहेत: 🧅 कांदा (Onion): ₹११ ते ₹२७ (सरासरी ₹१९) 🍅 टोमॅटो (Tomato): ₹३० ते ₹५५ (सरासरी ₹४५) 🌶️ हिरवी मिरची (Green Chilli): ₹२० ते ₹४० (सरासरी ₹३०) — आज मिरचीच्या दरात चांगलीच सुधारणा पाहायला मिळाली आहे. 🥔 बटाटा (Potato): ₹७ ते ₹१५ (सरासरी ₹११) 🫑 ढोबळी मिरची (Capsicum): ₹१० ते ₹२५ (सरासरी ₹१७) 🥬 कोथिंबीर (Coriander - गड्डी): ₹३ ते ₹१० (सरासरी ₹६) 🧄 लसूण (Garlic): ₹७० ते ₹२६० (सरासरी ₹१६५) 🌱 आले (Ginger): ₹२५ ते ₹११० (सरासरी ₹६७) 🥒 काकडी (Cucumber): ₹१० ते ₹२५ (सरासरी ₹१७) 🍆 वांगी (Brinjal): ₹१० ते ₹४०० (सरासरी ₹२५) 📍 विभाग २: मुंबई कृषी उत्पन्न बाजार समिती (Vashi, APMC Mumbai) वाशीच्या मुख्य बाजारात आज मुंबईकरांसाठी भाज्यांचे घाऊक दर थोडे चढे राहिले. प्रति किलोचे ताजे भाव पहा: 🥔 बटाटा (Potato): ₹२२ ते ₹३० (सरासरी ₹२६) 🫑 ढोबळी मिरची (Capsicum): ₹२४ ते ₹३६ (सरासरी ₹३०) 🧅 कांदा (Onion...

महाराष्ट्रात गेल्या काही दिवसांपासून थांबलेल्या पावसानंतर आता हवामानात पुन्हा एकदा मोठा बदल होणार आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) दिलेल्या माहितीनुसार, बंगालच्या उपसागरीय भागात कमी दाबाचे क्षेत्र (Low Pressure Area) सक्रिय होत आहे. यामुळे राज्यातील मान्सूनचा दुसरा टप्पा पुन्हा एकदा वेग पकडणार आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, १३ ते २० ऑगस्टदरम्यान विदर्भ, कोकण आणि मध्य महाराष्ट्रातील काही भागांत सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस नोंदवला जाऊ शकतो. मुंबई आणि आसपासच्या किनारपट्टीच्या भागात ९ ऑगस्टपासूनच हलका ते मध्यम स्वरूपाचा पाऊस सुरू झाला असून, यामुळे वातावरणातील दमटपणा वाढला आहे. या काळात मुंबईचे कमाल तापमान २९°C आणि किमान तापमान २६°C च्या आसपास राहण्याची शक्यता आहे. याशिवाय नाशिक, पुणे आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये विजांच्या कडकडाटासह वादळी वारे वाहण्याची आणि मध्यम पावसाचा 'यलो अलर्ट' जारी करण्यात आला आहे.दुसरीकडे, प्रसिद्ध पर्यटन स्थळ महाबळेश्वरमध्ये सुरू असलेल्या मुसळधार पावसाने जुने सर्व रेकॉर्ड मोडीत काढले आहेत. या हंगामात आतापर्यंत येथे एकूण ५,०१६ मिमी पेक्षा जास...

ग्लोबल वॉर्मिंग आणि सतत बदलणाऱ्या हवामानामुळे जगभरात पिके उद्ध्वस्त होण्याचा धोका वाढला आहे. या जागतिक संकटाचा सामना करण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी 'क्रिसप्र' (CRISPR) जीन-एडिटिंग तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने मोठे यश मिळवले आहे. या आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने भात, गहू आणि मक्याचे असे नवीन वाण विकसित केले गेले आहेत, जे अत्यंत कडक उन्हात आणि दुष्काळातही न सुकता उत्कृष्ट उत्पादन देऊ शकतात. हे कोणतेही सामान्य हायब्रिड बियाणे नाही, तर त्यांच्या डीएनए (DNA) मध्ये किरकोळ बदल करून त्यांना हवामानाचा मारा सहन करण्यासाठी आतून मजबूत बनवले गेले आहे. आंतरराष्ट्रीय कृषी संशोधन केंद्रांनुसार, या जीन-एडिटेड पिकांना सामान्य पिकांपेक्षा ५०% कमी पाण्याची आवश्यकता असते. या तंत्रज्ञानाच्या यशस्वी चाचणीनंतर आता आफ्रिका आणि आशियातील दुष्काळग्रस्त भागात मोठ्या प्रमाणावर याची पेरणी सुरू झाली असून, जागतिक अन्न सुरक्षेला एक नवीन जीवदान मिळाले आहे.  

जगभरातील शेती क्षेत्रात आता आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) एक मोठा मदतनीस म्हणून समोर आला आहे. पारंपारिक पद्धतींना मागे टाकत शेतकरी आता त्यांच्या पिकांच्या चांगल्या व्यवस्थापनासाठी प्रगत एआय टूल्सचा वापर करत आहेत. हे प्रगत एआय चॅटबॉट्स शेतकऱ्यांना हवामानातील बदल, कीड-रोगांचे हल्ले आणि बाजारातील भावाची अचूक माहिती त्यांच्या स्थानिक भाषेत देत आहेत. या तंत्रज्ञानाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे हे केवळ सामान्य माहिती देत नाही, तर शेतातील माती आणि पिकांचे लाईव्ह फोटो स्कॅन करून अचूक रोग आणि त्यावरचा उपाय सांगते. यामुळे कीटकनाशकांचा अनावश्यक खर्च थांबला आहे. वर्ल्ड ॲग्रीकल्चर फोरमच्या ताज्या अहवालानुसार, एआय असिस्टंटचा वापर करणाऱ्या शेतकऱ्यांचा उत्पादन खर्च ३०% कमी झाला आहे आणि उत्पादनात विक्रमी वाढ झाली आहे. येत्या काळात हे तंत्रज्ञान लहान शेतकऱ्यांसाठी गेम-चेंजर ठरणार आहे.